Kemal Deniz MALATYA'DA DAM ÜSTÜ KÜLTÜRÜ-2
Yazı Detayı
27 Ağustos 2020 - Perşembe 00:14
 
MALATYA'DA DAM ÜSTÜ KÜLTÜRÜ-2
Kemal Deniz
 
 

Dam Üstü Türküleri

Hayatın ta kendisi olan türkülerimiz, düşündüklerimiz, yaptıklarımız, yaşadıklarımızdır. Dam üstü ile ilgili türkü sözleri beni çookk uzaklara götürür. Sevdiğine kavuşan ya da kavuşamayanların derdinin, mutluluğunun dile gelmesi olarak değerlendiririm bunları. Sessiz, sakin, suskun dillendirmeye cesaret edemediğimiz sözler… Gönlümüzün bir kıyısında durur öylece…

Acı tatlı yaşamın her anını dile getiren türküler, dam üstünden söz etmeye başlayınca çocukluğum, gençliğim gelir gözlerimin önüne. Dama yan yana serilmiş yataklarda yuvarlanarak misafir olduğumuz komşu döşekler… Ya kardeşim ya da amca, dayı, bibi, teyze çocukları. İncitmeyen tepik veya yastık darbeleri hoş geldin karşılaması olur. Hafif hafif esen yel, dam üstüne sarkan yaprakları ırgalar. Onların hışırtısı en güzel ninnidir, dam yatağının yastığındaki başıma. Beşik sallamasına ihtiyaç duyulmaz, gözümü uyku perdesinin örtmesine.

Geleneksel kültürümüzde türkü ve maniler önemli yer tutar. Bunlarla bazen neşelenir halaylar çekeriz, bazen de hüzünleniriz. Dam üstünde yorganımıza kendimizi sarmalayıp, yastığı başımızın altına koyup gökyüzündeki ay ve yıldızları seyretmedik mi… Samanyolu yıldız kümesine baktığımızda; saman taşımışlar da samanların çoğunu yola dökmüşler diye öyküler dinlemedik mi büyüklerimizden! Gökyüzünde bize baktığına inandığımız çocukluğumuzun bir yıldızı yok muydu:

Dam üstünde un eler

 

Dam üstünde un eler

Tombul tombul memeler

Memeler başkaldırmış

Kavuşmuyor düğmeler

 

Gökte yıldız ellidir

Ellisi de bellidir

Sevilecek güzelin

Yürüyüşünden bellidir

 

Bu yol Harput’un yolu

Hem kar yağar hem dolu

Ben burada yar sevmem

Her yanı zalım dolu

Celaloğlan türküsündeki Arguvan yöresi varyantının ilk dörtlüğüne baktığımızda Celaloğlan’ın dam üstünde yattığını öğreniriz. Köylerde kimimiz yatmadı ki dam üstünde, kimimiz yıldızları saymaya çalışırken sevdalısını düşünmedi…

 

Celal Oğlan

 

Celal oğlan damda yatar

Yorganını yeller atar

Ne yatarsın Celal oğlan

Nişanlını ellere satar

Oğlan oğlan Celal oğlan

 

Ankara’dan kuş geliyi

Sesi bana hoş geliyi

Celal'i götüren tiren

Geri dönmüş boş geliy

Oğlan oğlan Celal oğlan

 

İpek mendil dane dane
 Yudular serdiler güne

Evlerinin önü kare
 Selam söylen Celal yâre
 Nişanlısın eller almış
 Bulunmaz mı buna çare (Celal oy oy)

 

Kapısının önü kavak

Kavaktan dökülür yaprak

Elim kına yüzüm duvak

Bana dulluk yakışır mı

Oğlan oğlan Celal oğlan

 

Yine halay olarak da oynan bir türkü vardır. Türkünün ilk dizesinde yarini dam üstünde çul sererken tasvir eder âşık:

 

Dam Üstüne Çul Serer

 

Dam üstüne çul serer

Bilmem bu kimi sever

Bunun bir sevdiği var

Günde on çeşit giyer

 

 

Ağ daşı kaldırsalar    

Yılanı öldürseler

Küçükten yâr seveni

Cennete gönderseler

 

Hatırlıyorum da askerken sabah sporunda “Yaylalar” türküsünü koro halinde söylerdik. Türkü metnine baktığımızda; ay, ayın ışığı, ayın aşması, ay ve yıldızlı gökyüzü gibi kelimeler geçer. Küçüklüğümüzde damda yatarken yıldızlara bakardık. “Bir yıldız kaydı/aktı acaba kim göçtü bu dünyadan?” derdi büyüklerimiz. Ay ise kimi büyüklerimizce bize “Ay Dede” olarak anlatılırdı. Yaylalar türküsünü dinlerken aklıma çoğu zaman dedemin kerpiç evinin damında uzanmış yıldızlara baktığım aklıma düşer:

 

Yaylalar Yaylalar

 

Ay akşamdan ışıktır               Yaylalar yaylalar

Dam dama bitişiktir               Diloy diloy yaylalar

Komşu gızını zapt eyle           Yaylalar yaylalar

Bizim oğlan âşıktır                 Diloy diloy yaylalar

 

Ay akşamdan aş da gel          Yaylalar yaylalar

Cılga yola düş de gel             Diloy diloy yaylalar

Eğer anan goymazsa              Yaylalar yaylalar

Vicdana danış da gel             Diloy diloy yaylalar

 

Ayın önünde yıldız                Yaylalar yaylalar

Nerden gelirsen baldız           Diloy diloy yaylalar

Sen git de ablan gelsin           Yaylalar yaylalar

Duramıyım yalınız                  Diloy diloy yaylalar

 

Dam üstleri sadece yatıp dinlenme mekânı değildir. Eğlendiğin zamanlar olduğu gibi hüzünlenir içinde aşk, sevda, gurbetlik, sıla hasreti olan türkülerin de çağrıldığı yerdir. Hele sesi güzel olan birini bulduysak, gecenin sessizliğini bölen uzun havalar okunurdu:

 

Dam Üstünde Uzun Uzun Bacalar

 

Dam üstünde uzun uzun bacalar

Bizim elde de uzun olur geceler

Sılada nazlı yârim beni arzular

Ben öleyim de beni nazlı yâre gönderin

Zalım eller aman aman

Dam üstünde de ufak ufak çizgiler
Yüreğime de bir ok değmiş sızılar
Sılada nazlı yar da beni arzular
Ben öleyim de beni yâre gönderin
Zalım eller aman aman

Gece sohbetleri dam üstünde koyu olur. Bütün yeryüzünü aydınlatan yıldızlara bakınca muhabbete katılanların her biri feylesof kesilir. Akan yıldızlar, kayan yıldızlar, küme yıldızlar, parlak yıldızlar, iri yıldızlar bir başka âleme taşır sohbeti. Âlemler nasıl yaratılmış, bu güne kadar nasıl gelmiş, kayan yıldızların biriktirildiği yer neresi, gökten yere inen yıldız tekrar göğe çıkar mı? Bütün bu yaratılış ile türeyiş, dünya ve etrafında dönenler konuşulur. Bazen devletler yıkılır, yeniden kurulur. Sevdalar, kavuşamayan âşıklar, yeni kazançlar, mevsimler, ayam (havanın nasıl olup olmayacağı) gündemin içinde mutlaka yer alır.

 

Dam üstünde sözlü kültürümüzün en güzel, en derin ve en nazeninlerini bulmak mümkün. Efsane, masal, yaşanmış hikâyeler, meşhur aşk öyküleri, bilmeceler, atasözleri, yol gösterici ibretlik sözler, nasihatler, hele yüreğimizin her telini titreten türküler…

 

 İnsanlar, güz basıp soğuklar kendini iyiden iyiye htirince yavaş yavaş dam üstünden aşağılara çekilir. Her biri ayrı okul olan geniş köy odaları sohbetlerine sıra gelir. Uzun, soğuk karlı boranlı kış gecelerinin vazgeçilmez köy odaları. Hz. Ali cenkleri,  Battalgazi cenkleri,  Leyla ile Mecnun, Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin hikâyeleri gündemin başına oturur.

 
Etiketler: MALATYA'DA, , DAM, ÜSTÜ, KÜLTÜRÜ-2,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
26 Ağustos 2020
MALATYA'DA DAM ÜSTÜ KÜLTÜRÜ-1
17 Temmuz 2020
MALATYA’NIN AVLULU EVLERİ
15 Temmuz 2020
ANADOLU’NUN AZİZ ŞEHİDİ LEYLEK BABA
06 Temmuz 2020
DEĞİŞEN MALATYAMIZIN DEĞİŞMEYEN YAŞAM KÜLTÜRÜ
03 Temmuz 2020
MALATYALI HANIMLARIN İMECESİ
30 Haziran 2020
Sabır
26 Haziran 2020
KENDİ BENLİĞİNE SAHİP ÇIKAN ŞEHİR: MALATYA
23 Haziran 2020
BEYDAĞI
19 Haziran 2020
AĞITLAR
18 Haziran 2020
Ailemiz Bu Toplumun Temelidir
15 Haziran 2020
İLHAM ATLIDIR
11 Haziran 2020
HASANBEY KAYISISININ GEÇMİŞİ
09 Haziran 2020
SEN DÜŞÜNME!
01 Haziran 2020
MALATYALI NİYAZİ-İ MISRÎ
27 Mayıs 2020
YUNUS EMRE'Yİ GÜNÜMÜZE TAŞIMAK
22 Mayıs 2020
ZİRVEDE OLMADAN YAŞAMAK
20 Mayıs 2020
YENİLİK
18 Mayıs 2020
MALATYA'NIN HALK MEKTEPLERİ
11 Mayıs 2020
İNSAN VE DOĞA
07 Mayıs 2020
MALATYA’NIN ASLANLARI
04 Mayıs 2020
KARANLIK... AYDINLIK...
02 Mayıs 2020
DÜŞÜN-CE
30 Nisan 2020
GÜZEL TÜRKÇEMİZ
22 Nisan 2020
Su İnsan Hakkıdır
17 Nisan 2020
Mutluluğa Yolculuk
16 Nisan 2020
Yazarın İç Dünyası
15 Nisan 2020
KURAKLIK VE YABAN HAYVANLARI
14 Nisan 2020
İNSANLAR VE DEĞİŞİM
10 Nisan 2020
MALATYA POLİS TEŞKİLATININ İLK KURULUŞU
03 Nisan 2020
DOKUMACILIKTAKİ GİZLİ ELLER
02 Nisan 2020
SESSİZLİK
01 Nisan 2020
KISKANÇLIK CİMRİLİK
31 Mart 2020
SEVGİDE ERİMEK 2
28 Mart 2020
Sevgide Erimek
27 Mart 2020
İNSANIN SONSUZLAŞMASI
26 Mart 2020
HUZURLU YAŞAM
23 Mart 2020
İNSAN OLABİLMEK
20 Mart 2020
HAYAL VE UMUT
18 Mart 2020
DOSTLUK
17 Mart 2020
DEĞİŞEN YAŞAM KÜLTÜRÜ
06 Mart 2020
BİREYSELLEŞME
05 Mart 2020
AĞLAYARAK GÜLMEK
04 Mart 2020
TUZ DA KOKAR
02 Mart 2020
TELLİ TURNAM SELAM SÖYLE!
28 Şubat 2020
ÇARESİ KENDİSİNDE SAKLI DERT
26 Şubat 2020
SEVEREK KORKMAK
25 Şubat 2020
ÖMÜR DEDİĞİN
21 Şubat 2020
İNSAN ve NEHİR
18 Şubat 2020
DAİMA ŞİMDİKİ ZAMAN
14 Şubat 2020
GÖNÜL TELLERİ
11 Şubat 2020
DUYGU VE DÜŞÜNCELERİN KALESİ
07 Şubat 2020
KALABALIKLARIN İNSANI
04 Şubat 2020
BİR’İ SEVMEK ÇOĞU SEVMEKTİR
31 Ocak 2020
KANALBOYU
28 Ocak 2020
IŞIK KOKUSU
24 Ocak 2020
ŞAİRİN İÇ DÜNYASI
23 Ocak 2020
KALABALIKLARIN İNSANI
22 Ocak 2020
AŞK ESKİLERDE Mİ KALDI?
10 Ağustos 2017
Malatya Halk Oyunları
27 Mayıs 2017
EŞE-FATMA TAŞI ve UĞUR BÖCEĞİ
19 Mayıs 2017
Sarıkız Çeşmesi Efsanesi
03 Mayıs 2017
Sünnet
Haber Yazılımı