Yazı Detayı
17 Temmuz 2020 - Cuma 09:59
 
MALATYA’NIN AVLULU EVLERİ
Kemal Deniz
 
 

Dışarıdan gelince iki tokmaklı kanatlı kapı karşılar sizi. Gelenin kimliğini sorgulayan tokmaklı kapı. Büyük tokmak yabancı erkek misafirin; küçük tokmak ise yabancı kadın misafirin habercisidir.

Sokağa açılan ahşap kanatlı kapıdan avluya girince, yaşanmışlıkların ve tarihin keskin kokusu doldurur içinizi. Taşlıkta attığınız her adımda, tarihi incitmekten korkar, yaşananların hatırasıyla titrersiniz. Kaç hüznün, kaç gözyaşının, kaç ayrılığın, kaç vuslatın şahidi olduğunu bilemediğiniz kerpiç duvarlar dile gelir. Adımladıkça yaşanmışlıkların derinliklerinde bulursunuz kendinizi.

Avlulu evler… Ah! Avlulu evler…

Girişte meyveleriyle her mevsimin gelişini müjdeleyen gül, dut, kayısı, ayva ve kızılcık gibi ağaçlar karşılar sizi.

Avlunun münasip bir yerinde havuz. Aileyi her gün bir araya getiren avludaki havuz birlik sembolü. Dile gelse de konuşsa. Neler konuşuldu, neler anlatıldı yanı başında kahve içilirken. Tatlı yarenlikler, geleceğe dair muştulu sohbetler hep onun ömür bohçasındadır.

Havuzu gölgeleyen asma ya da sarmaşıkla örtülü çardak.  Su, insana huzur veren şırıltıyla havuza dökülür.  Buradaki görevini tamamlayınca harıkla (ark) yoluna devam eden su, biraz ileride sütün, yoğurdun, yağın içine bırakıldığı, harığın genişletilmesiyle yapılmış soğukluk diye adlandırdığımız bölüme varır. Soğukluk, günümüzdeki buzdolabının yerini tutar.  Küçük kanala akan arı, duru su,  sonra aşk ile muhabbet ile yola koyulur.

Havuzda ve harıkta suyun kirlenmemesi için elden gelen titizlik gösterilir. Çünkü bu haneyi terk eden harık, suyu bitişik avluya taşır. Aynı işlevini orada da yaparak yolculuğuna devam eden su, komşuları bir bir ziyaret eder.

Selamlık bölümünün en geniş odası, erkek misafir ağırlayan akraba veya komşuların zaman zaman sohbet için buluştuğu mekândır.

Malatyalının tüm hayatı, sevdası, mutluluğu ve hüznü… Kısaca acı ve tatlı günlerinin tanığı avlulu evler… Bir köşesinde ekmek damı ya da tandır, insan ve çamaşır yıkanan hamamlık, oturulup sohbet edilen eyvan, olmazsa olmazlar. Havuz başı, iklimin müsait olduğu günlerde aile bireylerinin akşam yemeklerinde buluştuğu mekân. Dedenin, evladın, torunun ve diğer fertlerin bir arada günlük yaşantılarını dillendirdikleri dem. Üç kuşağın bir arada olduğu ve kuşak çatışmasının doğmadığı zamanlar. Ailenin geçim ve sosyal ilişkilerinin değerlendirildiği, gelecek için planların yapıldığı yer.

Yılın en önemli zaman dilimlerinin geçirildiği kutsal mekândır avlu. Evin hanımlarının vazgeçemediği; yaz-kış, düğün-dernek ve bayram gibi hazırlıkların yapıldığı alan. Konu komşunun imece usulü ihtiyaçlarını gördüğü hanenin merkezi avlu.

Konağın ahşap giriş kapısından selamlığın sofasına adım atınca huzur veren serin ve hoş bir koku karşılar sizi. Hemen sağınızda tek basamakla çıkabileceğiniz çok amaçla kullanılan geniş, toprak makat, solda ise selamlık bölümünün oturma odası bulunur. Selamlık bölümünün en geniş odası, erkek misafir ağırlayan akraba veya komşuların zaman zaman sohbet için buluştuğu mekândır. Selamlıktaki davlumbaz, raf, musandere ahşap süsleme sanatının en güzel örneklerini yansıtır. Odanın misafir ağırlayan bölümüne bir basamakla geçilir. Yarım metrelik ağaç parmaklıklarla ayrılan bölümün alt kısmında, hane halkından gençler ve hizmette bulunanlar otururlar.

Yılların yükünü taşımaktan yorulmuş merdivenin tahta basamaklarının yaşlı gıcırtıları arasında zamanın sırlarını saklayan haremlik bölümünün sofasına ulaşırsınız. Üst kat sofaya yazın hasır, kışın halı serilir.

Sofaya açılan dört bölümüm sağındaki ilk oda mutfaktır. Yeme içme eylemlerinin büyük ve kalabalık kısmı avluda, diğerleri burada gerçekleştirilir.

       Evin genci, evli ise odalarının birini kullanır. Orta kuşak anne-baba bir odayı, dede-nene diğerini özel odaları olarak değerlendirirler.

     Soğuk günlerde ailenin oturduğu mekân olan sofayı, yer halıları ve bir iki ahşap divan süsler. Sofanın avluya bakan kapısı, hayat bölümüne açılır. Mevsimin izin verdiği günlerin en güzel dinlenme yeri hayat, sokağa doğru çıkmalı ve üç yöne penceresi olan çevreye hâkim, görselliği oldukça görkemli başodaya açılır. Odayı aile sıcaklığı ile ılıtan, zaman zaman yorgunluğun atıldığı, sohbetlerin kaynatıldığı, kahve cezvesinin sürüldüğü mangal, kış günlerinin vazgeçilmezidir. Yaşlılığın verdiği hareketsizlikle olan bitenden haberdar olmak adına, pencere önündeki makattan yolu ve etrafı seyrederek mutlu olan aile büyüklerinin gözdesi başoda. Hanenin bereketi aile büyüklerinin, ziyaretçilerini kabul ettiği, tecrübelerini aktardığı mekân…   

Buhara’yı, Taşkent’i, , Mekke’yi, Medine’yi, Tebriz’i, Gence’yi Konya’yı, Kayseri’yi, İznik’i, Bursa’yı, Edirne’yi, İstanbul’u, Malatya’ya taşıyan avlulu evler…

    Koca bir medeniyeti içine sığdıran avlulu evler… Bizleri sonsuza taşıyın!

 

 

                             

 

 
Etiketler: MALATYA’NIN, AVLULU, EVLERİ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
15 Temmuz 2020
ANADOLU’NUN AZİZ ŞEHİDİ LEYLEK BABA
06 Temmuz 2020
DEĞİŞEN MALATYAMIZIN DEĞİŞMEYEN YAŞAM KÜLTÜRÜ
03 Temmuz 2020
MALATYALI HANIMLARIN İMECESİ
30 Haziran 2020
Sabır
26 Haziran 2020
KENDİ BENLİĞİNE SAHİP ÇIKAN ŞEHİR: MALATYA
23 Haziran 2020
BEYDAĞI
19 Haziran 2020
AĞITLAR
18 Haziran 2020
Ailemiz Bu Toplumun Temelidir
15 Haziran 2020
İLHAM ATLIDIR
11 Haziran 2020
HASANBEY KAYISISININ GEÇMİŞİ
09 Haziran 2020
SEN DÜŞÜNME!
01 Haziran 2020
MALATYALI NİYAZİ-İ MISRÎ
27 Mayıs 2020
YUNUS EMRE'Yİ GÜNÜMÜZE TAŞIMAK
22 Mayıs 2020
ZİRVEDE OLMADAN YAŞAMAK
20 Mayıs 2020
YENİLİK
18 Mayıs 2020
MALATYA'NIN HALK MEKTEPLERİ
11 Mayıs 2020
İNSAN VE DOĞA
07 Mayıs 2020
MALATYA’NIN ASLANLARI
04 Mayıs 2020
KARANLIK... AYDINLIK...
02 Mayıs 2020
DÜŞÜN-CE
30 Nisan 2020
GÜZEL TÜRKÇEMİZ
22 Nisan 2020
Su İnsan Hakkıdır
17 Nisan 2020
Mutluluğa Yolculuk
16 Nisan 2020
Yazarın İç Dünyası
15 Nisan 2020
KURAKLIK VE YABAN HAYVANLARI
14 Nisan 2020
İNSANLAR VE DEĞİŞİM
10 Nisan 2020
MALATYA POLİS TEŞKİLATININ İLK KURULUŞU
03 Nisan 2020
DOKUMACILIKTAKİ GİZLİ ELLER
02 Nisan 2020
SESSİZLİK
01 Nisan 2020
KISKANÇLIK CİMRİLİK
31 Mart 2020
SEVGİDE ERİMEK 2
28 Mart 2020
Sevgide Erimek
27 Mart 2020
İNSANIN SONSUZLAŞMASI
26 Mart 2020
HUZURLU YAŞAM
23 Mart 2020
İNSAN OLABİLMEK
20 Mart 2020
HAYAL VE UMUT
18 Mart 2020
DOSTLUK
17 Mart 2020
DEĞİŞEN YAŞAM KÜLTÜRÜ
06 Mart 2020
BİREYSELLEŞME
05 Mart 2020
AĞLAYARAK GÜLMEK
04 Mart 2020
TUZ DA KOKAR
02 Mart 2020
TELLİ TURNAM SELAM SÖYLE!
28 Şubat 2020
ÇARESİ KENDİSİNDE SAKLI DERT
26 Şubat 2020
SEVEREK KORKMAK
25 Şubat 2020
ÖMÜR DEDİĞİN
21 Şubat 2020
İNSAN ve NEHİR
18 Şubat 2020
DAİMA ŞİMDİKİ ZAMAN
14 Şubat 2020
GÖNÜL TELLERİ
11 Şubat 2020
DUYGU VE DÜŞÜNCELERİN KALESİ
07 Şubat 2020
KALABALIKLARIN İNSANI
04 Şubat 2020
BİR’İ SEVMEK ÇOĞU SEVMEKTİR
31 Ocak 2020
KANALBOYU
28 Ocak 2020
IŞIK KOKUSU
24 Ocak 2020
ŞAİRİN İÇ DÜNYASI
23 Ocak 2020
KALABALIKLARIN İNSANI
22 Ocak 2020
AŞK ESKİLERDE Mİ KALDI?
10 Ağustos 2017
Malatya Halk Oyunları
27 Mayıs 2017
EŞE-FATMA TAŞI ve UĞUR BÖCEĞİ
19 Mayıs 2017
Sarıkız Çeşmesi Efsanesi
03 Mayıs 2017
Sünnet
Haber Yazılımı