Yazı Detayı
28 Eylül 2016 - Çarşamba 12:14
 
Yeşilyurt Kent Kimliği Çalıştayı (4)
Asım Demirkök
 
 

Kent kimliğinin başka bir ifadesi de su ile olan ilişkisidir. Kenti tanımlayan diğer bir özelik ise yerleşmenin su ile ilişkisidir. Topografya gibi fiziksel etkisinin yanı sıra su ve sulamanın getirdiği olanaklar, ürünleri ve ekonomik yapıyı da etkileyerek, diğer kentlerden farklı bir oluşuma neden olurlar. Bağ ve bahçelerin oluşumu, meyve sebze ile kentin geçinmesi, su ile sıkı sıkıya ilişkili bir doku yaratmıştır. Bu hem Malatya'mızın geneline ilişkin, özellikle de Yeşilyurt İlçemizin kendisine ilişkin ayrı bir yaşam tarzı yaratmıştır. Bunun yanında su ile ilişki, görsel ve diğer duyu organlarımızı harekete geçirerek ve o yöreyi çağrıştıran nitelikler de sunar.

Arkeolojik araştırmaları henüz yapılmamış olsa da, anlatacağım yerlerin bir gün yapılmasını bekliyorum. Malatya'mızın geneline baktığımızda özellikle su ile ilişkisi 'nelotik' çağla başladığını görüyorum. On bin yıl öncesi genelde 'avcı toplayıcı' topluma denk düştüğünü antropologlar söylüyor. Böyle bir dönemin Malatya'mızda yaşandığını ön görüyorum. M.Ö 10 bin yıllarda hemşerilerimizin bir kolunun Malatya'mızın Yazıhan İlçesine bağlı Buzluk 'Ansur7 köyündeki mağaralarda yaşayan, diğer kolunun da Malatya Merkez Beydağı eteklerindeki İnderesi bölgesindeki mağaralarda yaşadığını yaşadıklarını düşünüyorum. Bunların buralardan hareketle M.Ö. Fırat Nehri yataklarına indikleri ve yine yapılan kazılar, yapılan araştırma ve incelemeler sonucu, M.Ö. 8000 bin ylına tarihlene Cafer Höyüğün de yaşadıklarını antropologlar kayıtlara geçirmiştir. Bu nedenle Malatyalı kadim hemşerilerimizin suyla ilişkisinin, M.Ö. 8000 binli yıllara dayanan bir geçmişinin olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Özel olarak Yeşilyurt İlçemizin Bağ Köylerinde; Gündüzbey, Kilayık, Barguzu, Tecde, Çilesiz, Kuyuönü, Yukarı Banazı' dahil olmak üzere, onlarca yerleşim yerlerinde yaşayan hemşerilerimizin, suyla ilişkisinin binlerce yıl sürdüğünün, onun yaşamına, kültürüne, üretimine, inancına, diline, geleneğine bunun yansıdığını, bu nedenle hemşerilerimizin suyla ilişkisine, ayrıca bu açıdan da bakmamızın bizi yanıltmayacağını düşünüyorum. Yeri gelmişken buradan Malatya'mızı iki yarığından söz etmek istiyorum. Çarşıdan çilesize yaya gittiğimiz 1950'li yıllar. Paşa değirmeni denen, dolmuş ve otobüslerin Çilesiz'e çalıştığı, sonraki yılarda Saka Osman durağı dediğimiz, Hasanbey Caddesi üzerindeki semte geldiğinde hava değişimini hissederdik. Yılların deneyimli büyüklerimiz Beydağının iki yarığından şehrin havalandığını söylerlerdi. Biri; Beydağı eteklerindeki Konak'dan (Yukarı Banazı) çıkan, Güneyden Horata Çayı Vadisinden kuzeye uzanan yarık. Ne yazık ki bu yarığın önü Çilesiz, Karakavak ve diğer semtlerdeki yapılarla kesildiğinden, çocukluğumuzdaki o hava değişimini artık göremiyoruz. İkincisi; yine Beydağı eteklerindeki bugün Çöşnük diye adlandırdığımız yörede olan 'İn Deresi Yarığı.' Ne yazık ki, bunun önü de beton bloklarla doldurulduğundan, buradan da şehrin nefesi kesilmiştir.

Kültür yapısına gelince; hemşerilerimizin toplumsal yapısı, toplumsal ilişkileri, toplumun genel eğitim düzeyi, genel davranış biçimi, kimlik yapımızı belirleyen özelliklerden biridir.

Cumhuriyet'le birlikte devlet tarafından yapılan ve 1931 yılında başlayan demiryolu ağı, 1938-1939 yılında yapılan Sümer Bez, Tekel tütün, 1954 yılında Şeker Fabrikasının bir yandan şehrin ekonomik ve kültür yapısına etki ederken, nüfusumuzun büyük bir bölümünün köylerde yaşaması nedeniyle, bunun ilimizin bütününe etkisi sınırlı olmuştur. Karayolu ulaşımının ilin bütününe ulaşamaması nedeniyle, ilk karın yağışıyla birlikte, kışın il merkezinin köylerle, hatta bazı belde ve ilçelerle bağlantılarının kesilmesine o yıllarda tanık olmuşluğum olmuştur.

 

Toprak mülkiyeti ve sanayileşme olgularında da geçiş sürecinin özellikleri şehrimizde belirgindir. Toprak belirli ellerde toplanmamıştır. Küçük mülkiyet yaygındır. Kimi bağ köylerinde Gündüzbey, Çırmıktı, Yukarıbanazı, yoğun olarak, kısmen Kılayık, Barguzu, Tecde Çilesiz'de yaşayan hemşerilerimiz, yukarıda söz ettiğim demiryollarında ve fabrikalarında çalışmışlarsa da, topraklarından bir türlü kopamamışlardır. İş sonucu köylerine dönmüş, geleneksel kültürlerini sürdürmeye devam etmişlerdir. Kimlerinin söyledikleri gibi demiryolu ve fabrikaların kent yaşamına ve kültürüne önemli katkılarının olduğunu söyleyemiyorum. Bu fabrikaların ilimiz dışından gelen yönetici düzeyindeki bürokratların ve belirli sayıdaki Malatyalı eşrafın, bu iş yerlerinde özel günlerde düzenledikleri balolara ve eğlencelere katıldıklarını, oturdukları lojmanlar ve yaşam biçimlerinin kent halkı ile ayrı konumda olduklarını, 1945 yılından beri gözlemlerime dayanarak söylemekte bir sakınca görmüyorum. Bu yerlerin sinemalarına, lokantalarına ve yüzme havuzlarına sınırlı sayıda Malatyalı hemşerilerimizin katıldığını biliyorum. Kendim de bunları yaşayan biri olarak tanığıyım. İsmetiye Mahallemizde evimizin karşısında Sümerbez Fabrikasında çalışan, Ustabaşı ve şef konumundaki Seyfullah ağabeyimiz sayesinde, arada bir, bu fabrikanın sinemasına ve yüzme havuzuna alınırdık.

Son olarak çoğu kimse katılmazsa dahi, Malatyalı hemşerilerimizin özel teşebbüs ruhlarının gelişmesine, sanayileşmesine bu iş yerlerinin ket vurduğunu ve bu anlayışın Malatyalı hemşerilerimizin hep 'devletin' ağzına baktığını, bugün dahi hep ondan, yani 'devletten' iş, aş beklediğini rahatlıkla söyleyebilirim. 1950'li yılların öncesi, Malatya bu kitler sayesinde Türkiye'nin ekonomik bakımından ön sıralarında yer alırken, 1950'li yılların ortalarından itibaren siyaseten uzun yıllar devlet yatırımlarının durması nedeniyle, bugün nerdeyse ekonomik göstergeler açısından, 81 il arasında orta yerlerde gezindiğimizi söylemem hiç de zor olmayacaktır.

Hele hele 1960'lı yıllardan sonra, önceleri göçlerle gelen insanları absorbe (içine alırken) ederken, 1980'li ve 1990'lı yıllardan sonra göçle gelenleri Malaya kimliğine, kültürüne, ortaklaştıracağımız ve katacağımız yerde, giderek Malatya'nın kadim kültürü nerdeyse bunlara teslim olmuş durum da.

1950'lili yılların başında şehrimizin kenarı dediğimiz; Derme Kanalı üstü, Boztepe (Yeşiltepe,) Kiltepe, Taştepe yavaş yavaş gecekondulaşırken, kent yöneticileri imarı olmayan bu yerler için siyaseten önce sessiz kalarak, daha sonra elektrik, su, yol gibi alt yapı hizmetleri götürerek, ayrıca teşvik eder bir vaziyet aldılar. 1980 hele 1990'lı yıllardan sonra buraların çok pahalı olması sonucu, kenarın kenarı dediğimiz, Hanımın Çitliği, Orduzu, Dilek civarındaki yerleşim yerleri, Aşağıbağlardaki yerleşim yerleri kapışılmaya, bir yandan gecekondulaşmaya, daha sonra kent yöneticilerinin 'düzenleyici imar planlarını' hayata geçirmemeleri nedeniyle de, uygunsuz beton yapılar şehrimizi sarmalamaya başladı. Buradan çıkış yok mu? Derseniz, elbette var derim.

Bu konuları 'Yeşilyurt Kent Kimliği Çalıştayı' yazılarım içinde açmaya çalışacağım.

 
Etiketler: Yeşilyurt, Kent, Kimliği, Çalıştayı, (4)
Yazarın Diğer Yazıları
24 Eylül 2018
Bugün İnönü Üniversitesine Yol Alırken…
04 Nisan 2018
BİLSAM Ne Mi Yapıyor?
12 Şubat 2018
Yoksulluk ve Zenginliğin Kaynağı Üzerine
30 Kasım 2017
Niçin ‘Etkinliklerimizi’, Neden ‘Film Festivallerimizi’ Seviyorum (2)
29 Kasım 2017
Niçin ‘Etkinliklerimizi’, Neden ‘Film Festivallerimizi’ Seviyorum (1)
26 Ekim 2017
‘Malatya Tanıtım Günlerine’ İçeriden Bakış (4)
25 Ekim 2017
‘Malatya Tanıtım Günlerine’ İçeriden Bakış (3)
24 Ekim 2017
‘Malatya Tanıtım Günlerine’ İçeriden Bakış (2)
23 Ekim 2017
Ankara’da Gerçekleştirdiğimiz ‘Malatya Tanıtım Günlerine’ İçeriden Bakış (1)
18 Ağustos 2017
Valimiz Ali Kaban’ın Kayısımız Üzerine Söyledikleri ve Düşündürdükleri
15 Mayıs 2017
Kavramlar Zihnimizin Aynasıdır
02 Mayıs 2017
Kitap Fuarımıza Gün Sayarken
24 Nisan 2017
‘BU ÇAĞRIM'
13 Nisan 2017
Hayat; Yolunu Döşemeye Bağlı
27 Mart 2017
Dünyada Neler Oluyor?
21 Mart 2017
Kavramlar Kafamızdaki Yerini Almayınca (2)
20 Mart 2017
Kavramlar Kafamızda Yerini Almayınca (1)
16 Mart 2017
Düşünce Felsefesi Neden Önemli
14 Mart 2017
Bizdeki Evet-Hayır, Avrupa Irkçılığı Ve İslamafobi, ‘Üretim Sürecinin’ İçinde
14 Şubat 2017
Kıymetli ve Değerli Torunlarım…
07 Şubat 2017
Suyumuzun yol hikâyesi devam edecek ancak (9)
06 Şubat 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi (8)
01 Şubat 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi (7)
30 Ocak 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi (6)
29 Ocak 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi (5)
25 Ocak 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi (4)
24 Ocak 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi (3)
23 Ocak 2017
Suyumuzun Yol Hikayesi…(2)
23 Ocak 2017
Suyumuzun Yol Hikâyesi…(1)
03 Ocak 2017
İyi ve Kötü
27 Aralık 2016
Bu dillere son bir sözüm olacak
25 Aralık 2016
Kim sol - Ya da sol nedir?
20 Aralık 2016
‘Ne diyeyim!’
18 Aralık 2016
Bu nasıl zihniyet yoksunluğu?
16 Aralık 2016
Ahmet Çakır Başkan ‘yola devam, durmak yok’
14 Kasım 2016
Maski Genel Müdürümüz Dr. Özgür Özdemir
27 Ekim 2016
Büyükşehir Belediyemiz, Milli Eğitim Müdürlüğümüz, Üniversitemiz Bu Sorunumuz Birlikte Ele Alıp Çözerler mi? (3)
25 Ekim 2016
Büyükşehir Belediyemiz, Milli Eğitim Müdürlüğümüz, Üniversitemiz Bu sorunumuzu Birlikte Ele Alıp Çözerler mi? (2)
24 Ekim 2016
Büyükşehir Belediyemiz, Mili Eğitim Müdürlüğümüz, Üniversitemiz, Bu Sorunumuzu Birlikte Ele Alıp Çözerler mi? (1)
07 Ekim 2016
Film Festivalimiz neden ertelendi?
04 Ekim 2016
YEŞİLYURT KENT KİMLİĞİ ÇALIŞTAYI (8)
03 Ekim 2016
'Yeşilyurt Kent Kimliği Çalıştayı' (7)
30 Eylül 2016
Yeşilyurt Kent Kimliği Çalıştayı (6)
29 Eylül 2016
YEŞİLYURT KENT KİMLİĞİ ÇALIŞTAYI (5)
27 Eylül 2016
YEŞİLYURT KENT KİMLİĞİ ÇALIŞTAYI (3)
26 Eylül 2016
Yeşilyurt Kent Kimliği Çalıştayı (2)
25 Eylül 2016
Yeşilyurt Kent Kimliği Çalıştayı (2)
24 Eylül 2016
YEŞİLYURT KENT KİMLİĞİ ÇALIŞTAYI (1)
30 Ağustos 2016
15 Temmuz Destanı
25 Ağustos 2016
15 Temmuz Kalkışması Neyin, nesi imiş? (5)
23 Ağustos 2016
15 Temmuz Kalkışması Neyin, nesi imiş? (4)
22 Ağustos 2016
15 Temmuz Kalkışması Neyin, nesi imiş? (3)
18 Ağustos 2016
15 Temmuz Kalkışması Neyin, nesi imiş? (2)
18 Ağustos 2016
15 Temmuz 2016 Kalkışması Neyin nesi! (1)
14 Temmuz 2016
İnönü Üniversitesi Rektörlük seçimi üzerine
30 Haziran 2016
Facebook ve bilimle ilişkimiz (3)
28 Haziran 2016
Facebook- Medya-Bilim nereye? (2)
24 Haziran 2016
Facebook'u Doğru Okuyabiliyor Muyuz? (1)
16 Mayıs 2016
‘’Toplum Aslantepeyi Sahipleniyor’’
25 Nisan 2016
Şu mesele var ya! Şu mesele!
21 Nisan 2016
Büyükşehir Belediyemiz yetkililerinin bu konularda Yetkilerini kullanmalarını bekliyorum (3)
20 Nisan 2016
Büyükşehir Belediyemiz yetkilerinin bu konularda Yetkilerini kullanmalarını bekliyorum (2)
19 Nisan 2016
Büyükşehir Belediyemiz yetkililerinin bu konuda Yetkilerini kullanmalarını bekliyorum (1)
13 Nisan 2016
Tarım Fuarımız ve düşündürdükleri
23 Mart 2016
Herkes konuşuyor, Üniversitemiz yine susuyor?
04 Şubat 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup
03 Şubat 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup (9)
02 Şubat 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup (8)
01 Şubat 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup (7)
31 Ocak 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık Mektup (6)
28 Ocak 2016
Üniversitemiz Rektörü Cemil Çelik’e açık mektup (5)
27 Ocak 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup (4)
26 Ocak 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup (3)
25 Ocak 2016
Rektörümüz Sayın Cemil Çelik’e açık mektup (2)
24 Ocak 2016
Rektörümüz Cemil Çelik’e açık mektup (1)
12 Ocak 2016
Aydınlarımıza ne oldu böyle!
Haber Yazılımı